بارزانی و مالیكى.. جیاوازییه‌كى جیابوونه‌وه‌ ئامێز / April-2012

له‌ گه‌رمه‌ى ئاهه‌نگه‌كانى نه‌ورۆز دا له‌ (21/3) و له‌ كاتێك دا كه‌ گه‌لى كوردستان چاوه‌ڕێى ووتارى سه‌رۆك بارزانى بوو كه‌ پێشبینى ده‌كرا له‌م ووتاره‌ دا سه‌رۆك بارزانى ده‌وله‌تى سه‌ربه‌خۆى كوردستان جاڕ بدات، بارزانى به‌ گیانێكى پڕ له‌ توڕه‌یى و هه‌ست كردن به‌ غه‌در ووتاره‌كه‌ى خۆى ئاراسته‌ى سه‌رۆك وه‌زیرانى عیراق (مالیكى)ى كرد و ره‌خنه‌ بارانى كرد و تۆمه‌تى دیكتاتۆریى بوون و ده‌ستبه‌سه‌ر ده‌ستهه‌لات گرتن دایه‌ پاڵ.

ره‌خنه‌كانى سه‌رۆك بارزانى كه‌ هندێك كه‌س پێیان وابوو (نا دیبلۆمات) بوون؛ بوونه‌ ئه‌گه‌رى پتر تێكچوونى په‌یوه‌ندیى نێوان به‌غداد و هه‌ولێر دا و قووڵتر كردنى گرفت وقه‌یرانه‌كه‌ى نێوان هه‌ردوو لا دا له‌ لایه‌ك و له‌ لایه‌كى دیكه‌ بوون به‌ ئه‌گه‌رى تێكچوونى ره‌وشه‌كه‌ى نێوان مالیكى و عه‌لاوى دا به‌ هۆى پابه‌ند نه‌بوونى مالیكى به‌ بڕگه‌كانى رێككه‌وتننامه‌ى هه‌ولێر كه‌ حكوومه‌ته‌كه‌ى مالیكى له‌دایك بووى ئه‌و ریككه‌وتنامه‌یه‌یه‌.

هه‌ره‌شه‌كانى بارزانى لووتكه‌ى زنجیره‌یه‌ك ره‌خنه‌ بوو دژ به‌ مالیكى كه‌ له‌ رابردوو دا ئاراسته‌ كرابوون؛ به‌هۆى ناكۆكى نێوان هه‌ردوو لا دا له‌سه‌ر كۆمه‌ڵه‌ بابه‌تى وه‌كو نه‌وت و زه‌وى و بوودجه‌ و دابه‌ش كردنى ده‌ستهه‌ڵات، به‌ڵام سه‌ره‌ڕاى ئه‌مه‌ش مالیكى پیرۆزباییه‌كى گه‌رم ئاراسته‌ى گه‌لى كوردستان كرد به‌ بۆنه‌ى جه‌ژنه‌كانى نه‌ورۆز و داوایان لێكرد كه‌ پابه‌ندبن به‌ ناسنامه‌ى نشتیمانى كه‌ هه‌موو عیراقییه‌كان به‌ هه‌موو ئاین و نه‌ته‌وه‌ و تایفه‌كان كۆده‌كاته‌وه‌.

چه‌ند به‌رپرسێكى هاوپه‌یمانیى ده‌وڵه‌تى یاسا رایانگه‌یاند: "ئه‌گه‌ره‌كانى ناكۆكییه‌كانى نێوان به‌غداد و هه‌رێم دا بریتین له‌ رێكنه‌كه‌وتنى هه‌ردوو لایه‌ن له‌سه‌ر كۆمه‌ڵه‌ بابه‌ت كه‌ گرنگترینیان كه‌ركووك و ناوچه‌ ناكۆكه‌كان و پێشمه‌رگه‌ن، حكوومه‌تى به‌غداش نه‌رمییه‌كى باشى نواندووه‌، به‌ڵام كورد هه‌رگیز خۆیان له‌ چاره‌سه‌ر كردنى ئه‌م بابه‌تانه‌ ده‌دزنه‌وه‌، دیسان تۆمه‌ت كردنى ئێمه‌ له‌ لایه‌ن بارزانییه‌وه‌ به‌ دیكتاتۆریى و ده‌ستبه‌سه‌ر گرتنى ده‌ستهه‌لات دا راست نییه‌".

له‌ لایه‌ن خۆیه‌وه‌ لیستى ئه‌لعراقییه‌ پاڵشتى خۆى بۆ بارزانى ئاشكه‌را كرد؛ به‌ تایبه‌تى له‌ بوارى ره‌خنه‌كانى بارزانى دژى مالیكى كه‌ ده‌ستى به‌سه‌ر ده‌ستهه‌لات دا گرتووه‌، لیستى ئه‌لعراقییه‌ له‌ لێدوانێكى رۆژنامه‌وانى دا راگه‌یاند: "قۆرخ كردنى بڕیار له‌ لایه‌ن كه‌سێكه‌وه‌ كارێكى ره‌تكراوه‌، بۆیه‌ش مافى هه‌موو كه‌سێكه‌ ره‌خنه‌ له‌و سیاسه‌ته‌ بگریت كه‌ ده‌سته‌هه‌ڵات په‌یڕو ده‌كات، ئێمه‌ رێز له‌ بۆچوونى بارزانى ده‌گرین كاتێك ره‌خنه‌ له‌ سیاسه‌تى به‌ڕێوه‌بردنى وڵات ده‌گریت و به‌ تایبه‌تى له‌ بوارى ده‌ستبه‌سه‌ر داگرتنى ده‌زگا و وه‌زاره‌ته‌كان دا".

سه‌رۆكى كوردستان داوه‌تنامه‌كه‌ى واشنگتۆنى گیرۆ نه‌كرد و له‌وێ چاوى به‌ سه‌رۆكى ئه‌مریكى (ئۆباما) كه‌وت و به‌ ئاشكه‌رایى پێى گوت كه‌ ره‌وشى عیراق له‌ مه‌ترسى دایه‌ به‌ هۆى قۆرخ كردنى ده‌ستهه‌لات له‌ لایه‌ن مالیكییه‌وه‌؛ دیسان پێى گوت: "ئیستا له‌ عیراق دا هه‌موو كه‌سێك په‌راوێز كراوه‌، هه‌روه‌كو ده‌ڵێى رژێمى پێشووى عیراق له‌سه‌ر ده‌ستى یه‌ك تاكه‌ كه‌س رووخێندراوه‌ و ئیتر ئه‌وانى دیكه‌ له‌سه‌ر به‌خشینه‌كانى سه‌ركده‌ نۆییه‌كه‌ به‌غداد ده‌ژین!!! ئه‌مه‌ش جێگاى نییه‌ لاى ئێمه‌ و قبووڵى ناكه‌ین، بۆیه‌ش پاش گه‌ڕانه‌وم بۆ هه‌ولێر بانگى سازدانى كۆبوونه‌وه‌یه‌كى گشتى بۆ هه‌موو سه‌ركرده‌كانى عیراق ده‌كه‌م، بۆ ئه‌وه‌ى هه‌موو بابه‌ته‌كان بخرێنه‌ سه‌ر مێزى گفتوگۆ دوور له‌ هه‌موو رووگه‌شییه‌كه‌وه‌، ئیتر گه‌ر هات و مالیكى ئاماده‌ نه‌بوو ئێمه‌ش ناچار ده‌بین دان به‌ سه‌رۆكایه‌تى ئه‌و نه‌ده‌ین".

له‌م راپرسییه‌ دا كه‌ هه‌وڵمان داوه‌ به‌ بێ لایه‌نى و به‌ شێوه‌یه‌كى زانستى ئه‌نجامى بده‌ین، كه‌ (1000) هه‌زار كه‌س له‌ هه‌موو ته‌مه‌نێك و چین و ئایین و مه‌زهه‌ب و نه‌ته‌وه‌یه‌ك (كورد، توركمان، كلدوئاشوورى، عه‌ره‌ب و ئه‌وانى دیكه‌) و له‌ هه‌ردوو ره‌گه‌ز له‌ هه‌ر (5) پارێزگاكانى (هه‌ولێر، سلێمانى، كه‌ركووك، دهۆك و مووسل) به‌شدارییان تیایدا كردووه‌، هه‌وڵمان داوه‌ راى شه‌قامى كورستانى بخۆێنینه‌وه‌ به‌رامبه‌ر ووشه‌كانى ووتارى سه‌رۆكى كوردستان و رادده‌ى پالُپشتیكردنى ئه‌م شه‌قامه‌ بۆ ئه‌و ووتاره‌، وه‌كوو هه‌وڵێكى رژد له‌ لایه‌ن ئێمه‌وه‌ بۆ تێگه‌یشتنى سروشتى ئه‌م رایه‌ و ئه‌و ئه‌گه‌رانه‌ى له‌ پشته‌وه‌ى ده‌وه‌ستن، دیسان وه‌كو هه‌وڵێك له‌ لایه‌ن ئێمه‌وه‌ بۆ گه‌ڵاڵه‌ كردنى تێگه‌یشتنێكى ئاشكه‌را و رۆناك بۆ ئه‌م قه‌یرانه‌ كه‌ ساڵانێكه‌ هه‌ڕه‌شه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌ لاوازه‌كه‌ى نێوان هه‌ولێر و به‌غداد دا ده‌كات.

01- ئایا پاڵپشتى له‌ توندیى ووته‌كانى سه‌رۆك بارزانى به‌رامبه‌ر به‌ مالیكى ده‌كه‌ى؟
به‌ڵێ: 67.3%
نه‌خێر: 22.5%
نازانم: 10.2%

02- ئایا پێت وایه‌ مالیكى ده‌ستى به‌سه‌ر ده‌سهه‌ڵات دا گرتووه‌ و بۆته‌ دیكتاتۆرێكى دیكه‌ له‌ به‌غداد؟
به‌ڵێ: 68.4%
نه‌خێر: 11.7%
نازانم: 19.9%

03- ئایا پێت وایه‌ مالیكى به‌ پییر داوه‌تنامه‌ى بارزانى دێت و له‌و كۆبوونه‌وه‌ ئاماده‌ ده‌بیت كه‌ بڕیار وایه‌ بارزانى پاش گه‌ڕانه‌وه‌ى له‌ واشنگتۆن سازى بكات؟
به‌ڵێ: 43.3%
نه‌خێر: 61.8%
نازانم: 03.9%

04- ئایا پێت وایه‌ سه‌رۆك بارزانى ده‌توانیت هه‌ڕشه‌كانى خۆى به‌ دانپێنه‌دانى سه‌رۆكایه‌تى مالیكى جێبه‌جێ بكات گه‌ر هات و مالیكى له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌ ئاماده‌ نه‌بوو؟
به‌ڵێ: 55.1%
نه‌خێر: 32.7%
نازانم: 12.2%

05- ئایا پێت وایه‌ كۆتایى په‌یوه‌ندییه‌كه‌ى نێوان به‌غداد و هه‌ولێر جیابوونوه‌یه‌ و چیتر نا؟
به‌ڵێ: 93.6%
نه‌خێر: 01.9%
نازانم: 04.5%

ئه‌نجامه‌كانى ئه‌م راپرسییه‌ ئه‌وه‌یان ئاشكه‌را كرد كه‌ زۆرینه‌ى شه‌قامى كوردستان پاڵپشتى له‌ سه‌رۆك بارزانى ده‌كه‌ن له‌ ره‌خنه‌كانى دا دژى مالیكى، بۆیه‌ش (67.3%)ى به‌شداربووانى ئه‌م راپرسییه‌ ئاشكه‌رایان كرد كه‌ ئه‌وان پاڵشتى له‌ توندیى ووته‌كانى سه‌رۆك بارزانى به‌رامبه‌ر به‌ مالیكى ده‌كه‌ن؛ ئه‌مه‌ش نیشانه‌یه‌كه‌ بۆ هه‌بوونى بێزارییه‌كى میللى به‌رامبه‌ر ره‌فتار وبڕیاره‌كانى ده‌ستهه‌ڵاتداره‌كانى به‌غداد و ده‌ستبه‌ردا گرتنى ئه‌وان بۆ سه‌ر ده‌سته‌هه‌ڵاتداریى و بڕیارى سیاسى و ئابوورى دوور له‌ هه‌موو پابه‌ندبوونێكى ده‌ستووریى، بۆیه‌ش (68.4%)ى به‌شداربووانى ئه‌م راپرسییه‌ پێیان وابوو كه‌ مالیكى ده‌ستى به‌سه‌ر ده‌سهه‌ڵات دا گرتووه‌ و بۆته‌ دیكتاتۆرێكى دیكه‌ له‌ به‌غداد.

ئه‌نجامه‌كانى ئه‌م راپرسییه‌ ئه‌وه‌یان ئاشكه‌را كرد كه‌ شه‌قامى كوردستان باوه‌ڕ به‌ مالیكى ناكات، بۆیه‌ش ئه‌م شه‌قامه‌ پێى وایه‌ كه‌ مالیكى به‌ پییر داوه‌تنامه‌ى سه‌رۆك بارزانى بۆ ئاماده‌بوون له‌و كۆبوونه‌وه‌ دا كه‌ بڕیاره‌ پاش گه‌ڕانه‌وه‌ى له‌ واشنگتۆن سازى بكات نایه‌ت، بۆیه‌ش (61.8%)ى به‌شداربووانى ئه‌م راپرسییه‌ پێیان وابوو كه‌ مالیكى به‌ پییر داوه‌تنامه‌كه‌ى بارزانى نایه‌ت، بۆیه‌ش ئه‌و كات بارزانى ناچار ده‌بیت هه‌ڕه‌شه‌كانى خۆى دژ به‌ مالیكى جێبه‌جێ بكات، ئه‌نجامه‌كانى ئه‌م راپرسییه‌ش ئه‌وه‌یان ئاشكه‌را كرد كه‌ بارزانى تا رادده‌یه‌كى به‌رز ده‌توانیت ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ جێبه‌جێ بكات، بۆیه‌ش (55.1%)ى به‌شداربووانى ئه‌م ئه‌و راپرسییه‌ پێیان وابوو كه‌ بارزانى ده‌توانیت هه‌ڕه‌شه‌كانى خۆى دژ به‌ مالیكى به‌وه‌ى كه‌ دانیپێنه‌دات وه‌كو سه‌رۆك وه‌زیرانى عیراق جێبه‌جێ بكات؛ گه‌ر هات و مالیكى به‌ پییر داوه‌تنامه‌كه‌ى بارزانى نه‌هات و له‌ كۆبوونه‌وه‌كه‌ دا ئاماده‌ نه‌بوو.

ئه‌نجامه‌كانى ئه‌م راپرسییه‌ ئه‌وه‌یان ئاشكه‌را كرد كه‌ شه‌قامى كوردستان باوه‌ڕییه‌كى پته‌و و كۆنكریت هه‌یه‌ كه‌ كۆتایى ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ى نێوان به‌غداد وهه‌ولێر دا هه‌یه‌ به‌ره‌و جیابوونه‌وه‌ هه‌نگاو ده‌نێت، بۆیه‌ش (93.6%)ى به‌شداربووانى ئه‌م راپرسییه‌ دڵنیابوون كه‌ گۆمانى له‌وه‌ دا نییه‌ كۆتایى په‌یوه‌ندییه‌كه‌ى نێوان به‌غداد و هه‌ولێر جیابوونوه‌یه‌ و چیتر نا، ئه‌مه‌ش نیشانه‌یه‌كه‌ بۆ هه‌بوونى رایه‌كى گشتى كه‌ ده‌ڵێت كۆتایى په‌یوه‌ندییه‌ لاوازه‌كه‌ى نێوان عیراق و كوردستان دا به‌ره‌و جیابوونه‌وه‌ هه‌نگاو ده‌نێت، دیاره‌ مانۆره‌كانى تۆمه‌ت كردنى به‌غداد بۆ هه‌ولێر گوایه‌ پابه‌ند نییه‌ به‌ سیاسه‌ته‌ نه‌وتییه‌كه‌ى به‌غداد و تۆمه‌ت كردنى هه‌ولێر بۆ به‌غداد كه‌ ده‌ڵێت دیكتاتۆرییه‌كى تاكڕه‌ویى به‌كارده‌هێنیت و دوور نییه‌ ئاماده‌نه‌بوونى مالیكى له‌ كۆبوونه‌وه‌كه‌ى بارزانى دا و ئه‌و هه‌نگاوه‌ى به‌ دواى دا دێت كه‌ بریتییه‌ له‌ جێبه‌جێ كردنى بارزانى بۆ هه‌ڕشه‌كانى خۆى به‌ راكێشانى متمانه‌ له‌ مالیكى؛ ئه‌م هه‌موو مانۆره‌كان ئاماژه‌ن بۆ هه‌ڵمژینى (عیراقى یه‌كگرتوو) بۆ دوایین هه‌ناسه‌كانى.